11. Gebruik randen en waardeer de marge

Gebruik randen en waardeer de marge is het elfde permacultuur principe. Een rand wordt in de permacultuur omschreven als een overgang tussen twee media. Met randen en marge wordt dan ook geen dunne lijn bedoeld, maar een graduele overgang die veel ruimte biedt voor verschillende interacties.

Een bosrand is een veelgebruikt voorbeeld. Een bosrand maakt de overgang van het dichte bos naar het omliggende open landschap en huist doorgaans een grotere diversiteit aan planten en dieren.

Randen mogen we daarom niet als een harde lijn zien, maar als een bruisende overgang.

• een interessante uitwisseling op de oever: tussen water en land
• een grote soortenrijkdom (met oa eetbare soorten) in de bosrand
• gemengde hagen rond akkers bieden nestgelegenheid, voedsel en schuilplaatsen voor vele soorten

Kijk ook eens naar de ander. De geschiedenis leert dat nieuwe inzichten ontstonden bij zij die anders durven denken zoals kunstenaars of filosofen en vaak ´in de marge leven´.

We kijken doorgaans vooral naar het middenveld, de hoofdactiviteit, de hoofdteelt … maar met een holistische kijk, zien we ook de rand en haar ontwikkelingen.